یکی از بخشهایی که در موضوع مهریه به آن پرداخته شد مهریه و حقوق اقتصادی بود.یکی دیگر از ابزارهایی که میتواند زن را برای رسیدن به حقوق اقتصادیش کمک کند موضوع نفقه است.در این مقال خواست و اراده بر آن است که به این موضوع پرداخته شود.
همانطور که در موضوع مهریه هم به آن اشاره شد با توجه به قوانین ، عرف و سنت حاکم بر ایران در ازدواج دائم خواه ناخواه مرد باید عهدهدار مخارج روزانه و لباس و مسکن و احتیاجات دیگر زن از قبیل دارو و طبیب بشود و زن خواه ناخواه باید مرد را به عنوان رئیس خانواده بپذیرد.
توجه به چند نکته قابل تامل است:
الف-قانون مدنی ایران شماره ی ۱۱۰۵،در رابطه ی زوجین ریاست خانواده از خصایص شوهر است.روی کلمه خصیصه دقیق شوید اگر میگفت حق شاید میشد بحث کرد و به نتیجه رسید ولی وقتی میگوید خصیصه دیگر جای بحث باقی نمیگذارد.مثلا شور بودن خصیصه نمک است و جای بحثی ندارد.وقتی ریاست خانواده با مرد است تمکین و اطاعت از او چیزی غیر عادی به نظر می آید؟!
ب-قانون مدنی ایران شماره ی ۱۱۱۷،شوهر می تواند زن خود را از حرفه یا صنعتی که منافی مصالح خانوادگی یا حیثیات خود یا زن باشد منع کند.زوج میتواند مانع کار زوجه خود شود و زوجه فقط خانه دار باشد.با توجه به این دیدگاه کار در خانه برای زن و کار در بیرون از خانه برای مرد نوعی تقسیم کار است ولی معمولا اموال و مواهب مالی زندگی به نام و متعلق به مرد است ؛ و مرد به دلیل اینکه فعالیت اقتصادی را بیش از زن به عهده دارد خود را صاحب همه ی مواهب مادی خانواده تلقی می کند.
ج-قانون مدنی ایران شماره ی ۱۱۰۸،هر گاه زن بدون مانع مشروع از ادای وظایف زوجیت امتناع کند مستحق نفقه نخواهد بود.تمکین و نشوز یکی از مباحث حقوق خانواده است. تمکین به معنای انجام وظایف زناشویی و نشوز مقابل ان است.البته از دیدگاه فقها زن غیر ناشزه علاوه بر تمکین در مقابل استمتاعات ، بایستی مطیع تام وتمام زوج نیز باشد. و بدون اجازه او حتی برای عیادت والدین خویش هم از خانه خارج نشود.
استحقاق نفقه در عقد دایم مشروط به تمکین زوجه است، مگر اینکه زوجه دارای عذر شرعی باشد، که در اینصورت هر چند زوجه از ادای وظایف زناشوی خودداری می کند ، ولی معذالک مستحق نفقه می باشد. قانون مدنی در مورد مانع مشروع و نیز ادای وظایف زوجیت توضیح نداده است .نشوز در لغت به معنای ارتفاع و سرکشی است ، که از سوی هر یک از زوجین می تواند صورت گیرد ، ولی آنچه که در این ماده بعنوان موجب زوال استحقاق نفقه مطرح می باشد ، نشوز زوجه در مقابل زوج تعبیر شده است.
■ قانون مدنی ما، از یک سو مرد را وا میدارد که به زن خود نفقه بدهد یعنی لباس،خوراک،مسکن وی را آماده کند و از طرفی چنان زن را در قید و بند قرار می دهد که هر گونه عملی و رفتاری اگر مطابق با خواسته ها و معیارهای مرد نباشد او را از دریافت نفقه محروم کرده حتی بر چسب سرکش و گستاخ نیز به او می دهد.نکته قابل توجه دیگی اینکه آنچه در مورد مانع مشروع به نظر میرسد عذر شرعی مثل ایام عادت یا مسائل پزشکی است و غیر آن مانع مشروع در نظر گرفته نمیشود و عملا به خواست زن برای برقراری ارتباط جنسی و به هیچ عنوان به روحیات زنانه توجه نشده است.
جامع المسائل جلد یک
سؤال ۱۶۶۶ :زن در چه صورتى ناشزه مى شود؟
جواب: در صورتى که بدون اذن شوهر از خانه خارج شود یا خود را براى لذتهاى جنسى در مواقعى که شوهر مى خواهد، بدون عذر شرعى مثل ایام عادت در اختیار او قرار ندهد، و از موجبات نفرت مرد پرهیز نکند.
استفتائات-آیت الله شیرازی
سئوال ۱۵۵۲ ـ ناشزه شدن زن در چه صورتى است و در چه صورت شوهر براى همسرش ناشزه مى شود ؟
جواب بسمه تعالى در صورتى که زن براى استمتاع شوهر تمکین نکند و نیز درمواردى که بدون اذن شوهر به صورت قهر و اعراض از منزل خارج شود , بلکه بنابر احتیاط در مطلق موارد , خروج از منزل بدون اذن زوج نـاشـزه مـى شـود .
و مـرد نیز چنانچه با وجود تمکن نفقه لازم زوجه را ندهد , ناشز مى شود , واللّه العالم .
■ در پایان یک سئوال مطرح است :
کسانی که در پی خروج زنان از صحنة کار و اشتغال هستند چه هدفی را دنبال میکنند؟
شاد و رها باشی.
